Рубрыка «Героі нашай гісторыі», прысвечаная святкаванню 80-годдзя Перамогі савецкага народа ў Вялікай Айчыннай вайне.

Рубрыка нацэлена на тое, каб даць магчымасць падзяліцца асабістымі гісторыямі сваіх блізкіх, якія праявілі Неверагоднае мужнасць і стойкасць у цяжкія гады вайны.

Кожная гісторыя, расказаная ў рамках гэтай рубрыкі, стане важным укладам у агульную карціну гістарычнай памяці краіны. Адзначым, што ў эпоху тэхналагічных навін і глабалізацыі, калі многія з нас могуць лёгка забыцца пра свае карані, дадзеная рубрыка ўяўляе сабой жывую сувязь паміж пакаленнямі. Яна дазволіць моладзі не толькі захаваць і перадаць памяць пра подзвігі сваіх продкаў, але і задумацца пра каштоўнасці, якія былі закладзены ў гэтыя гісторыі: пра любоў да Радзімы, пра самаахвяраванне і пра сімвалы стойкасці.

Міхаіл Пількоўскі: Герой Партызанскай Барацьбы і Ветеран Вялікай Айчыннай Вайны

Мiхаiл Канстанцiнавiч Пiлькоўскiй нарадзiўся у 1922 годзе ў весцы Фiлiпiняты Валожанскага раёна ў сям’i селянiна. Бацькi займалiся сваей гаспадаркай, але жылi небагата. Мiхаилу споўнiлася сямнаццаць, калi Заходняя Беларусь пазбавiлася прыгнёту панскай Польшчы.

Ужо ў самым пачатку фашысцкай акупацыi Мiхаiл стаў сувязным партызанского атрада iмя Чкалава. Пра яго актыўную дзейнасць гаворыцца ў даведцы- пацвярджэннi, выдадзенай камандаваннем партызанскага атрада (дакумент да гэтага часу беражлiва захоўваецца ў сямейным архiве). У лiпенi 1944 года Пiлькоўскi быў прызваны ў Савецкую Армiю. У вучэбным батальёне пад Казельскам, што ў Калужскай вобласцi, асвоiў прыёмы валодання аўтаматычнай стралковай зброяй i пасля двухмесячнага навучання трапiў на 2-i Беларускi фронт, у 350-ы стралковы полк.

Радавы Пiлькоўскi ўдзельнiчаў у вызваленнi Польшчы i дайшоў да Германii.

Ветэран успамiнае:

«Быў звачайны дзень вайны. Наш полк атрымаў загад пад прыкрыццём артылерыi i дамавой заслоны. Хто на драўляных плытах, хто на надзiманых лодках пераправiцца праз Вiслу. На правым беразе трэба было захапiць у сваё распараджэнне кавалак зямлi, гэта называецца заваяваць плацдарм, а калi агонь прыкрыцця будзе перанесены ў глыб варожай абароны, уварвацца ў iх траншэi i замацавацца там.

Пад грукат кананады, амаль навобмацак (у дыме бачыш не далей чым на тры-чатыры метры) мы дакладна вытрамалi кiрунак. Страты нанеслi адчувальныя, але нам ўсё ж удалося дасягнуць процiлеглага берага i выпаўзцi на яго. Мы не паспелi акапацца, як у наступ пайшлi варожыя танкi, за танкамi – пяхота. На вайне хутка асвойваеш навуку, як злiцца з зямлей, выратавальнiцай нашай.  Але трэба рухацца наперад, камусьцi, напэўна, i на смерць. Першым атрымлiвае загад падняцца ў атаку наш кулямётны разлiк…

Артылерысты адразу падбiлi некалькi фашысцкiх танкаў, i мы паспелi заняць пазiцыю ў вялiкай варонцы. З-за танкаў, нiбы саранча, павалiла пяхота. Касiць фашыстаў з кулямёта было лёгка, але новые ўсё лезлi i лезлi наперад. Зразумелая справа, iм быў дадзены загад любой цаной скiнуть нас назад у раку, утапiць. I тут праз Вiслу далi залп «Кацюшы». Пасля iх «песень» мала хто застаецца жывым, запалалi танкi, бронемашыны.

У гэтым кашмарным баi мы ўпершаню ўбачылi, як у лiчаныя хвiлiны загiнула нямала нашых таварышаў. Але параненые, нават сцякаючы крывёй, вялi агонь па ворагу. Бой быў кароткiм, як i тыя некалькi метраў, што аддзялялi нас, ацалелых, ад варожых траншэй. Мы атакавалi моцна i смела! Плацдарм быў узяты.»

Мiхаiл Пiлькоўскi быў ў лiку тых воiнаў, што стаялi ў ачапленнi Берлiна прыкладна за 30 кiламетраў ад яго. I тут, непадалёку ад фашысцага логава, ён быў кантужаны i цяжка паранены. З перабiтымi асколкамi рукой, нагой i складаным раненнем скiвiцы спачатку трапiў у палявы шпiталь, потым – у шпiталь у беларускай Рэчыцы.

«Асколак са скiвiцы мне выдалiлi. Верхнюю частку цела тады разам з рукой загiпсавалi, – распавядае Мiхаiл Канстанцiнавiч. – На гiпсе напiсалi чысло i месяц, калi яго «наляпiлi», трэба было чакаць паўгода, каб яго зняць. Потым лячэнне працягiвалася ў Валожыне. Праўда, некалькi асколкаў у назе i руцэ засталося, ды яны мне не перашкаджаюць.»

Перамогу Мiхаiл Пiлькоўскi сустрэў у родных Фiлiпiнятах. Нават цяпер былы франтавiк шкадуе, што не здолеў дайсцi да Берлiна i не ўдзельнiчаў у яго штурме.

Жыццё паступова наладжвалася, маладосць брала сваё. Мiхаiл ажанiўся з аднавяскоўкай Вольгай, з якой сябраваў яшчэ да адыходу на фронт i якой памiж баямi пiсаў лiсты. Вольга яго чакала i дачакалася.

У 1948 годзе ў Пiлькоўскiх нарадзiўся сын Уладзiмiр. Пачаў працаваць у калгасе, але брат Мiхаiла запрасіў яго ў Сiбiр. Мiхаiл працаваў сталяром, пабудаваў дом і зрабіў мэблю самастойна. У Сiбiры нарадзiлася дачка Людмiла. Хоць жыццё было добрае, ён сумаваў па радзіме і ў 1970 годзе вярнуўся з сям’ёй у Беларусь.

Абжыўся ў Маладзечне. Працаваў у БУ-63 трэста «Маладзечнасельбуд», ПМК-132, БУ-197 цесляром, а затым брыгадзiрам комплекснай брыгады. Будаваў завод лёгкiх металаканструкцый. Як заўважае, пачаў з падмурка i скончыў дахам, а калi завод уступiў у дзеянне, застаўся тут сталяром.

На пенсiю выйшаў у 82-м, але яшчэ 12 гадоў аддаваў свае веды, вопыт i майстэрства прадпрыемству.

28 лютага Мiхаiлу Канстанцiнавiчу споўнiлася 90 гадоў. Але i ў такiм паваданым узросце ён трымаецца бадзёра, мае ясны розум, Ордэны Славы III ступенi, Айчыннай вайны I ступенi, медалi «За адвагу» i iншыя, атрыманые за мужнасць на палях баёў Вялiкай Айчыннай вайны, шматлiкiя ўзнагароды i заахвочваннi мiрнага часу сведчаць пра тое, што свой шлях ён праходзiць годна. Надзейныя ў ветэрана  i тылы  – двое дзяцей, пяцёра ўнукаў, трое праўнукаў. Усе жывуць у Маладзечне, часта наведваюць бацькоўскi дом.

Гэта ўласцiва не кожнаму – прайсцi праз нялёгкiя выпрабаваннi i не расчаравацца, не стаць чэрствым душой, не згубiць самых лепшiх чалавечных якасцей. Мiхаiл Канстанцiнавiч Пiлькоўскi лiчыць сябе шчаслiвым чалавекам. Значыць, жыцце ўдалося!

Ляшчанка Іван Пятровіч прадзядуля Паліны Каваленя: Герой Вялікай Айчыннай вайны

Мой прадзядуля Ляшчанка Іван Пятровіч нарадзіўся 5 мая 1922 года ў вёсцы Чырвоны Кастрычнік, Курскай вобласці. Скончыўшы ўсяго 4 класа, ён, як і многія яго аднагодкі, быў прызваны абараняць Радзіму ў цяжкія гады Вялікай Айчыннай вайны.

У 1943 годзе Іван Пятровіч быў прызваны ў шэрагі Чырвонай Арміі і накіраваны на фронт у якасці стралка. З 1943 па 1945 год ён прайшоў праз агонь бітваў, праявіўшы мужнасць і гераізм. Вайна не шкадавала яго: ён атрымаў цяжкае раненне ў руку ў 1943 годзе, цяжкае раненне ў грудзі ў 1944 годзе і лёгкае раненне ў нагу ў 1945 годзе.

Асабліва вызначыўся Іван Пятровіч у баі пад горадам Котбус 21 красавіка 1945 года. Праявіўшы выключную адвагу, ён агнём зброі знішчыў 8 салдат праціўніка, пры гэтым і сам атрымаў раненне. За гэты подзвіг ён быў узнагароджаны медалём «За адвагу» (№3210037).

Свой гераізм Іван Пятровіч пацвердзіў і ў баях за населены пункт Гювен ў 1945 годзе, дзе знішчыў 4 нямецкіх салдат. За гэта ён быў удастоены яшчэ аднаго медаля «За адвагу» (№3648400) і ордэна Айчыннай вайны 1 ступені (№2511954).

Ляшчанка Іван Пятровіч-прыклад мужнасці, стойкасці і гераізму савецкага салдата, які ўнёс свой уклад у перамогу ў Вялікай Айчыннай вайне. Яго подзвігі назаўжды застануцца ў памяці нашчадкаў.

 Вялікая Айчынная вайна ў сямейнай гісторыі Марцінкевіч Сафіі

Цяжка ўявіць нешта больш жудаснае, чым блакада Ленінграда на працягу дзевяцісот дзён: бамбёжкі, голад, холад і вар’яцтва. Я хачу расказаць гісторыю з успамінаў маёй прабабулі, Мінінай Марыі Іосіфаўны, якая перажыла блакаду. Гэта нельга забыць, і дараваць гэта таксама нельга.

Мая прабабуля, Мініна (Сініцына) Марыя Іосіфаўна, у той час пражывала ў горадзе Пушкіна. Аднойчы, прыйшоўшы з працы, яна выявіла, што яе дом разбомблены, а трохгадовая дачка, Галя, эвакуіравана ў Ленінград. Муж, марак Сініцын Канстанцін, загінуў пры абароне Ленінграда. Прабабулю таксама эвакуіравалі ў Ленінград, дзе яна працавала на заводзе па вытворчасці боепрыпасаў. Па вечарах яна шукала сваю дачку, праходзячы пешшу велізарныя адлегласці ад садка да садкоў і, страціўшы надзею, усё ж знайшла яе. Калі яна падышла да апошняга садка, выхавальніца адразу зразумела, што прыйшла Галіна мама — настолькі яны былі падобныя.

Яна часта ўспамінала суровыя дні блакады: холад, голад і маленькі кавалачак хлеба на дваіх, які назаўжды застаўся ў яе памяці. Блакада-гэта не проста сядзенне, чаканне ў холадзе і голадзе пад абстрэламі і бомбамі, без вады, хлеба і святла. Гэта час, калі было цёмна, як быццам не было дня, а толькі адна вельмі доўгая, цёмная і ледзяная ноч. Але сярод гэтай цемры было жыццё, барацьба за жыццё, упартая праца, пераадоленне. Кожны дзень трэба было насіць ваду, хадзіць па хлеб і доўга стаяць у чэргах. Хлеб выдавалі толькі ў той краме, да якога чалавек быў «прымацаваны». Унутры крамы цёмна, гарыць вяндлярня, свечка або газавая лямпа. Прадаўшчыца узважвае кавалачак вельмі ўважліва і павольна, пакуль кубкі вагаў ня заміраюць на адным узроўні. 125 грамаў павінны быць вывераныя дакладна. Людзі стаяць і цярпліва чакаюць; кожны грам каштоўны, ніхто не хоча страціць нават долю гэтага грама. Што такое грам хлеба? Гэта ведаюць тыя, хто атрымліваў блакадныя грамы.

Калі прабабуля эвакуіравалася з блакаднага Ленінграда, эвакуацыя ішла ў халодную вагонах. Тэмпература ў тыя дні не падымалася вышэй за 25 градусаў марозу. У яе дачкі пачаліся праблемы са страўнікам; цягнік стаў паблізу адной з вёсак. У начальніка эшалона яна даведалася, што цягнік будзе стаяць больш за суткі, і вырашыла, каб накарміць дачку, схадзіць у вёску і абмяняць некаторыя рэчы на прадукты. Калі яна праз паўгадзіны вярнулася, цягніка ўжо не было. Ад гора яна страціла прытомнасць; яе знайшлі мясцовыя жыхары і вызначылі ў шпіталь, бо яна моцна абмарозіла ногі. Куды эвакуіравалі дачку, яна даведацца не змагла. Пасля шпіталя, 14 студзеня 1943 года, яна пайшла на фронт добраахвотнікам у 203 атрад гужтранспартнай роты і была дэмабілізавана 23 мая 1945 года.

Калі скончылася вайна, прабабулі сказалі, што трэба ехаць ва Украіну, бо там шмат хлеба. Але ў дарозе, калі правадніца абвясціла станцыю Ліда, ёй так спадабалася назва горада, што яна вырашыла выйсці. Так мая прабабуля стала жыць у Беларусі. Там яна пазнаёмілася з маім дзядулем, Мініным Мікалаем Данілавічам. Яна не захацела вяртацца ў Ленінград, таму што пасля перанесенага голаду ў яе быў страх перажыць усё нанова. Прабабуля ніколі не пераставала шукаць Галю, і толькі праз 20 гадоў людзі дапамаглі ім знайсці адзін аднаго.

І тады, і цяпер, калі прайшло шмат часу з тых часоў, як Ленінград вызваліўся ад блакады, людзей усяго свету дзівіць адно: як маглі ленінградцы пры такіх пазбаўленнях вытрымаць бяспрыкладную ў гісторыі войнаў барацьбу? Па сённяшні дзень людзей усяго свету дзівіць, як Ленінград і ленінградцы вытрымалі гэтак працяглую аблогу — 900 дзён. Гэта звязана з тым, што насельніцтва, выхаванае на рэвалюцыйных, баявых і працоўных традыцыях, да апошняга ўздыху абараняла свой горад. Абарона Ленінграда стала для іх грамадзянскім, нацыянальным і сацыяльным абавязкам.

Гады ідуць, але мінулага не выносяць. Мы і цяпер не забылі гэты подзвіг. Кожнае новае пакаленне імкнецца аддаць даніну пакланення перад легендарным мужнасцю ленінградцаў, якія стаялі да смерці.

Гісторыя мужнасці і выжывання: Іван Шабаеў пра прадзеда Сяргея Ягоравіча

Шабаеў Сяргей Ягоравіч-чалавек, які прайшоў праз жудасныя выпрабаванні вайны і пакінуў аб сабе глыбокі след у нашай сям’і. Яго жыццё, поўная мужнасці і адвагі, з’яўляецца прыкладам сапраўднага патрыятызму.

Сяргей Ягоравіч служыў у Рабоча-Сялянскай Чырвонай Арміі (РСЧА) са жніўня 1939 па красавік 1944 года. Ён быў часткай 7375-й стралковай дывізіі, канкрэтна-415-га стралковага палка, дзе выконваў абавязкі стралка. Пазней ён перайшоў у дывізіённую разведку.

Аднойчы яго групе было даручана захапіць у палон нямецкага салдата, каб даведацца месцазнаходжанне ворага. Яны рухаліся праз жытняе поле да лесу, падзяліўшыся на дзве групы. Раптам з лесу пачалі страляць! Салдаты кінуліся на зямлю, хаваючыся ў высокім ЖЫЦЕ, але побач падалі іх таварышы, забітыя варожым агнём.

Не маючы ўяўлення пра тое, адкуль вядзецца стральба, яны паўзлі дзве гадзіны па гразі, драпаючы рукі да крыві. Калі група дабралася да ўскрайку лесу, яны ўбачылі нямецкія кулямёты ў кустах. Пачаўся разлютаваны бой, у якім многія загінулі, але нашым удалося прарвацца і захапіць палонных.

Аднак на зваротным шляху іх зноў абстралялі. Прыйшлося сыходзіць іншай дарогай, але яна апынулася Замініраваная. Снарады разрываліся пад нагамі, і салдаты крычалі ад болю. Майго прадзеда параніла асколкам, які затрымаўся ў рабры, ледзь не закрануўшы сэрца. Яго таварышы, нягледзячы на ўласныя раненні, выцягнулі яго з поля бою і цудам даставілі ў шпіталь.

Ён выжыў, але асколак застаўся ў грудзях. Лекары доўга не вырашаліся і толькі ў 1965 годзе зрабілі аперацыю.

Прадзед не любіў успамінаць вайну. Я часта думаю: ён мог загінуць у тым полі… Але ён выжыў. Дзеля Мяне. Каб я нарадзіўся пад мірным небам.

Казакова Злата пра прадзеда Казакова Мікалая Ягоравіча

Вялікая Айчынная вайна-гэта страшны час, які закрануў жыцці мільёнаў людзей. Нашы продкі змагаліся за мір, у якім мы сёння жывем, радуючыся кожнаму дню. Мы абавязаны памятаць подзвігі смелых і адважных людзей, якія вартыя павагі.

Мой прадзядуля, казакоў Мікалай Ягоравіч, быў старшым сяржантам 15 танкавага палка 5 Гвардзейскай Арміі. Яго жыццё і служба сталі прыкладам мужнасці і самаадданасці. Мікалай Ягоравіч быў узнагароджаны медалямі За «баявыя заслугі» за праяўленую адвагу і прафесіяналізм.

Падчас баёў за горад у Кіеўскай вобласці ён праявіў неверагодную адвагу, знішчыўшы гусеніцамі свайго танка 20 варожых салдат і аднаго афіцэра. Падчас вызвалення вёскі Красілаўка яго ўзялі ў акружэнне. Нягледзячы на цяжкія абставіны і маючы толькі аўтамат, ён здолеў знішчыць 8 салдат праціўніка, хоць і атрымаў цяжкае раненне ў правую нагу.

За свае подзвігі ў Чэхаславакіі прадзядуля быў узнагароджаны медалём «За адвагу». У гэтым баі, будучы механікам-кіроўцам танка Т-34, ён праявіў імклівасць і смеласць, уварваўшыся на паўднёвую ўскраіну горада Брно пад моцным артылерыйскім агнём. У выніку яго дзеянняў было знішчана 30 салдат і афіцэраў праціўніка, а таксама 2 гарматы і 1 ручны кулямёт.

Я ганаруся сваім прадзедам і памятаю яго подзвігі. Яго гісторыя-гэта сімвал мужнасці і бясстрашнасці, які натхняе нас на захаванне памяці пра тых, хто абараніў нашу свабоду.

Герой нашага часу: Мацвей Дайнека пра прадзеда Івана Цярэнцьевіча Буселя

Мой прадзядуля, Бусель Іван Цярэнцьевіч, нарадзіўся ў 1907 годзе ў вёсцы Марцінаўка, размешчанай у Парыцкім раёне (цяпер Светлагорскага) Палескай вобласці, якая сёння з’яўляецца часткай Гомельскай вобласці. Яго гісторыя-гэта гісторыя мужнасці, стойкасці і любові да Радзімы.

З 1943 года Іван Цярэнцьевіч служыў у Чырвонай Арміі ў якасці гвардыі радавога. Ён знаходзіўся ў 95-м гвардзейскім артылерыйскім палку, які насіў ганаровае званне «Чырванасцяжны» і быў удастоены ордэна Суворава. У яго абавязкі ўваходзіла праца тэлефаністам, што патрабавала высокай адказнасці і канцэнтрацыі ва ўмовах баявых дзеянняў. Вайну ён скончыў у Берліне, што стала сімвалам перамогі над фашызмам.

29 сакавіка 1945 года прадзядуля быў узнагароджаны медалём «За адвагу». Гэты загад №061 / Н стаў сведчаннем яго гераізму і адданасці сваёй краіне.

Пасля заканчэння вайны Іван вярнуўся ў родную вёску, але, на жаль, ён выявіў, што ўсе дамы згарэлі. Яго жонка, прабабуля Аўроння Аляксееўна, перажыла жудасныя выпрабаванні: у 1944 годзе яна з трыма дзецьмі стала вязнем лагера смерці ў Азарычах. На жаль, дзеці не перажылі цяжкіх умоў і захварэлі тыфам. Вызваленне прыйшло, калі Савецкая Армія вызваліла лагер, і прабабуля змагла вярнуцца да жыцця.

У канцы 1945 года Іван і Аўроння пераехалі ў вёску Шчадрын Жлобінскага раёна Гомельскай вобласці. Тут прадзядуля больш за 35 гадоў працаваў брыгадзірам і кладаўшчыкам у калгасе імя Варашылава. У гэтай сям’і нарадзіліся тры дачкі: Галіна, Тамара і Вольга-мая бабуля.

На жаль, 8 лістапада 1988 года прадзядуля памёр ад інсульту. Ён быў пахаваны ў вёсцы Шчадрын, пакінуўшы пасля сябе спадчыну, поўнае мужнасці і стойкасці. Яго жыццё і подзвігі назаўсёды застануцца ў нашай памяці як сімвал сілы духу і адданасці Радзіме.

Памяць жывая: мой дзед-салдат Перамогі. Аляксандр Іванавіч Ігнатчык, намеснік дырэктара па выхаваўчай рабоце, расказаў пра свайго дзеда Нікадзіма Іванавіча Новіка.

9 Мая – гэта галоўнае свята ў нашай сям’і, таму што сярод салдат Перамогі быў і мой дзядуля Новік Нікадзім Іванавіч.

Мой дзядуля нарадзіўся ў далёкім 1925 годзе ў вёсцы Канюхі Грэскага раёна Бабруйскай вобласці (сёння Капыльскі раён Мінскай вобласці) у сялянскай сям’і.

У 1944 годзе Грэскім РВК быў прызваны на службу радавым у 238 стралковы полк 186 стралковай Брэсцкай Чырванасцяжнай дывізіі. Ваяваў на 1-м Беларускім фронце.

На вялікі жаль, дзядулі ўжо няма з намі: у 1985 годзе яго не стала. Ён быў вельмі сціплы чалавек. Пра вайну расказваў неахвотна і мала, заўсёды хацеў, каб яе жахі больш не паўтарыліся. Нам вядома, што 21 жніўня 1944 года ў баі за вёску Шумін ў раёне Р.Заходні Буг пры вызваленні Польшчы дзядуля быў цяжка паранены асколкам міны ў нагу, у выніку ступня нагі апынулася разбіта. Жывы ён застаўся толькі дзякуючы таму, што яго, мінае крывёй, вынеслі з поля бою аднавяскоўцы. На жаль, нагу прыйшлося ампутаваць і пасля шасці месяцаў лячэння ў шпіталі вярнуўся ў родную вёску. Нягледзячы на сур’ёзнае калецтва і цяжкасці пасляваенных гадоў, Нікадзім Іванавіч атрымаў адукацыю, пачаў працаваць і разам з маёй бабуляй, Соф’яй Пятроўнай, выгадаваў чацвярых дзяцей.

За адвагу і мужнасць, праяўленыя ў баях, ён быў узнагароджаны медалямі і ордэнам «Айчыннай вайны I ступені».

У нашай сям’і мы Свята захоўваем успаміны пра нашага дзядулю-франтавіка. А гісторыю яго самаахвярнага служэння Радзіме я заўсёды распавядаю сваім дзецям і пляменніцам, каб памяталі, каб ганарыліся, што маленькую часцінку ў Вялікую Перамогу над нямецка-фашысцкімі захопнікамі ўнёс іх прадзед Новік Нікадзім Іванавіч.

Памяць пра героя: Арцём Амельянчук пра прадзеда Машкоўскага Яўхіма Гаўрылавіча ў гады Вялікай Айчыннай вайны

Мой прадзед быў прызваны на фронт у лютым 1944 года, як толькі яму споўнілася 20 гадоў. Ён служыў у званні яфрэйтара, будучы аўтаматчыкам у 680-м стралковым палку, 169-й стралковай дывізіі, 3-й арміі, 2-га Беларускага фронту.

У снежні 1944 года прадзед быў цяжка паранены ў правы бок і руку. У выніку ранення правая рука ў локцевым суставе не разгіналася да канца, а каля сэрца ён усё жыццё насіў асколак ад кулі. Быў інвалідам 3-й групы.

За свае подзвігі прадзед быў узнагароджаны медалём» За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гг. ” у 1945 годзе і ордэнам Славы III ступені ў 1946 годзе.

Пасля вайны ён стварыў сям’ю і выхаваў васьмярых дзяцей. Працаваў у калгасе і трымаў сваю гаспадарку, пражыўшы годнае жыццё да 95 гадоў.

Мне давялося даведацца пра Вялікую Айчынную вайну не толькі з падручнікаў і кінафільмаў. З дзяцінства я слухаў апавяданні прадзеда Яўхіма пра вайну, ён паказваў мне мноства фатаграфій. Гэта натхніла мяне захаваць памяць пра сваіх родных.

Я лічу сваім абавязкам перадаць гэтую светлую і чыстую памяць будучым пакаленням!

Спадчына мужнасці: Марыя Усцінава пра прадзеда, удзельніка Вялікай Айчыннай вайны, Цімафея Аляксеевіча Казлова

Мы жывем у мірнай Беларусі, і ў гэтым ёсць заслуга майго прадзеда Казлова Цімафея Аляксеевіча, які прайшоў Вялікую Айчынную вайну. Яго жыццё і подзвігі пакінулі глыбокі след у нашай сям’і і ў нашым грамадстве.

У мірны час прадзед працаваў настаўнікам, а затым стаў дырэктарам школы. Акрамя таго, ён быў захопленым пчаляром.

Падчас вайны прадзед служыў сапёрам і дайшоў да Берліна. За свае баявыя заслугі ён быў узнагароджаны мноствам узнагарод:

• Два ордэны Чырвонай Зоркі, адзін з якіх ён атрымаў за дапамогу ў будаўніцтве пераправы ў забалочанай мясцовасці.
• Ордэн Славы III ступені за абясшкоджванне 35 варожых мін.
• Тры медалі «За адвагу».
• Медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне».
• Ордэн Айчыннай вайны I ступені.
  

Партрэт майго прадзеда Казлова Цімафея Аляксеевіча размешчаны ў музеі Вялікай Айчыннай вайны ў Маскве.

Нягледзячы на мноства ўзнагарод, прадзед ніколі не дзяліўся сваімі ўспамінамі пра вайну са сваімі пяццю ўнукамі. Колькі б мы яго ні пыталіся, ён заставаўся маўклівым. Толькі аднойчы ў яго вырвалася: “Вайна — гэта вельмі страшна”. Гэтыя словы пакінулі глыбокі след у нашых сэрцах.

Раней, на 9 мая, да прадзеда прыязджалі яго баявыя таварышы. Адзін з іх сказаў: “Дзеці, памятаеце, ваш дзед — сапраўдны герой”. Я цалкам згодна з таварышам прадзеда і ганаруся тым, што ў нашай сям’і ёсць такі чалавек, як мой дзядуля!

Скрозь пакалення: Міхаіл Кананенка аб прабабулі Гарай (Гурыновіч) Марыі Сцяпанаўне

Дзеці вайны… Іх суровае дзяцінства атрымала такі статус, які і сёння, праз 80 гадоў пасля вайны, гучыць як прысуд, таўром аддрукавалася на душах і сэрцах гэтых дзяцей.

Мая прабабуля Гарай (Гурыновіч) Марыя Сцяпанаўна, было малодшым, чацвёртым дзіцем у сям’і. Бацька з першым заклікам пайшоў на фронт і загінуў амаль адразу, у пачатку вайны. Дзве старэйшыя сястры прабабулі сышлі – куды, ніхто не ведаў. Брат, пайшоў на фронт добраахвотнікам. Малодшы брат, пяты дзіця, захварэў і памёр ва ўзросце паўтара года.

У часы вайны іх дом быў бачным на вёсцы – вялікі, прасторны. Калі прыйшлі немцы, прабабулю з мамай выгналі, у доме зрабілі штаб, паставілі кухню. Каб не памерці галоднай смерцю, прабабуля ва ўзросце пяці гадоў дапамагала немцу-кухару, чысціла бульбу. Пальчыкі яе былі пастаянна ў парэзах, таму што яшчэ і нож не трымаўся нармальна ў дзіцячых ручках. Немец за працу даваў сёе-тое з ежы, не праганяў і іншых дзяцей, якіх яна прыводзіла. Сее-што з гэтай ежы прыносіла маме. Яна памятае банку з-пад павідла, у якую налівалі вадкую ежу, і не важна, што ў ёй раней было, важна, што гэтая банка з ежай ратавала ад галоднай смерці…

Я прыходзіў кожны дзень да прабабулі, і яна расказвала пра гэтых страшных часах: «Прабабуля бадзялася з маці, побирались, выжыць было вельмі цяжка, жылі, дзе прыйдзецца, часцей за ўсё ў зямлянках. Але ніколі не забудзе яна, што людзі з’ядналіся ў гэтым гора, дзяліліся апошнім. Да гэтага часу перад вачыма дрыготкая рука жанчыны, протянувшей маленькі кавалачак хлеба: «На, еш. Мне ўжо няма каму даць…»

Калі пачалі наступаць нашы войскі, немцы сагналі з усёй вёскі людзей і пагналі іх перад сабой, прыкрываючыся «жывы сцяной», якая складаецца з хворых, старых, дзяцей… Немцы гналі іх да ракі, мяркуючы, што з боку вады супраціў ад рускіх магло не быць. Гэтых людзей прабабуля да гэтага часу памятае, асабліва вочы дзяцей – такіх жа, як яна сама…

Дагнаўшы да Дняпра, немцы пры адступленні кінулі людзей. Іх выратавалі рускія салдаты, якія цаной свайго жыцця ішлі да перамогі і змагаліся за кожную пядзю зямлі, за людзей, за дзяцей, за Радзіму. Гэта быў адзін з тых баёў вядомага Лоеўскага напрамкі, дзе напісана не адна старонка гераізм рускага салдата, усяго славянскага народа ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

Людзі вярталіся дадому, а на родных месцах іх чакала разруха, голад, хваробы, галеча. У вёсцы пасля адступлення ворагаў заставаліся паліцаі і тыя, хто быў на баку немцаў. Мама прабабулі аслепла – адбіліся ў свой час цяжкія роды. Са сляпой мамай прабабуля бадзялася, попрошайничала. А пасля вайны мама памерла.

Прабабулю забралі ў дзіцячы дом і ў 14 гадоў, не па гадах дарослую дзяўчыну, адправілі ў Мінск у ФЗН (Школа фабрычна-заводскага навучання), дзе яна атрымала спецыяльнасць маляра-тынкоўшчыка. Аднаўлялі Мінск. Будаўнічыя прафесіі былі вельмі патрэбныя. У той час іх, навучэнцаў ФЗН, адпраўлялі ў Кёнігсберг (з 1946 г. — Калінінград), для выканання рознай працы па аднаўленні горада.

Я ганаруся сваёй прабабуляй, яе храбрастью ў часы ВЯЛІКАЙ айчыннай вайны, яна не здавалася і рабіла ўсё, каб дапамагчы сям’і, Радзіме. Яна сапраўдны Герой, бо далёка не кожны дзіця ва ўзросце 5 гадоў, адважыўся б пайсці на такія подзвігі.

Віка Палятаева пра свайго прадзеда:
«Дзядуля Міша – сапраўдны герой і прыклад мужнасці»

Мой прадзядуля Міхаіл Толчын адправіўся на фронт прама ў дзень свайго нараджэння – яму споўнілася 17 гадоў. Да гэтага цэлы год пераконваў супрацоўнікаў ваенкамата, што ўжо дастаткова дарослы і можа абараніць Радзіму.

У 1083 палку, які размяшчаўся ў Сталінградзе, юны Міша быў зенітчыкам. Капаў траншэі, рабіў загароды, вёў баі. Галоўнай мэтай усяго гэтага было прадухіліць наступ варожых танкаў.

Прадзядуля прайшоў паў-Еўропы, перамогу сустрэў у Германіі. Атрымаў медаль» за ўзяцце Берліна”, ордэн Айчыннай вайны II ступені, медаль Жукава.

Пасля вайны Міхаіл Толчын працаваў у сельскай гаспадарцы механізатарам і кіроўцам: спачатку ў Кармянскім раёне, а з 1974 года – у саўгасе «сацыялізм» Гомельскага раёна. З прабабуляй Валянцінай выгадаваў і выхаваў пяцярых дзяцей.

Я вельмі ганаруся сваім прадзедам-асабліва яго адвагай і мэтанакіраванасцю. Ён сапраўдны герой, бо далёка не кожны адважыцца сысці на фронт у 17 гадоў. Для мяне ён велізарны прыклад мужнасці.

Андрэй Шалупаеў, навучэнец кірунку «Iнфармацыйныя і камп’ютарныя тэхналогіі», распавёў гісторыю сваёй сям’і:

Калі пачалася вайна, маёй прабабулі, Какуры Клары Навумаўне, споўнілася 10 гадоў. Яе роднага брата Вячаслава, якому на той момант было 16, і стрыечнага брата Афанасія, якому ледзь стукнула 23, забралі на вайну. Вячаслаў пайшоў у партызаны, а Афанасій толькі скончыў лётнае вучылішча і абараняў Радзіму з неба.

Бабуля моцна за іх перажывала, і нездарма: у 1943 годзе самалёт Афанасія падбілі і ён загінуў ва ўзросце 25 гадоў. Калі вёску, дзе жылі мая прабабуля з сям’ёй, занялі немцы, зусім яшчэ юная прабабуля стала хадзіць у лес і інфармаваць партызан аб войсках і колькасці тэхнікі ў вёсцы. Вячаслаў у той час працягваў ваяваць у партызанскім атрадзе, але калі родную вёску вызвалілі, далучыўся да Чырвонай Арміі.

У яе складзе і сустрэў смерць: загінуў 21 лютага 1944 года пры вызваленні горада Рагачоў. Мая прабабуля да канца дзён успамінала сваіх братоў, іх мужнасць і подзвігі, учыненыя ў імя Радзімы цаной жыцця. А я вельмі ганаруся сваімі сваякамі, шаную іх памяць. У маёй сям’і ўсе памятаюць пра тое, які ўклад у перамогу над фашысцкімі захопнікамі ўнеслі прабабуля і прадзеды.